Młodzież i dorośli terapia logopedyczna

Zakłócenia komunikacji z innymi ludźmi przyczyniają się do niepełnosprawności i izolacji społecznej. Afazja często powoduje utratę samodzielności życiowej oraz uniemożliwia (lub w znacznym stopniu ogranicza) aktywność zawodową. Towarzyszą jej zaburzenia lokomocji (spowodowane niedowładami różnych części ciała), które uniemożliwiają samodzielne poruszanie. Konieczność opieki nad chorymi wymusza zmianę ról społecznych członków rodziny, wpływając dotkliwie na ich codzienne funkcjonowanie. Ludziom sprawnie posługującym się językiem i mową trudno jest zrozumieć sytuację osoby z afazją.

75-80% różnych typów afazji powodują choroby naczyń mózgowych, które doprowadzają zwykle do udarów mózgu. W latach 2013-2018 Narodowy Fundusz Zdrowia prowadził badania statystyczne dotyczące występowania udarów niedokrwiennych w Polsce. Z danych wynika, że choroba dotyka rocznie ponad 70 tysięcy mieszkańców. Szacuje się, że 50% osób po udarze mózgu jest trwale niepełnosprawna, a jedna trzecia pacjentów cierpi na zaburzenia mowy. Ze względu na szybkie tempo życia, stres, nadużywanie alkoholu, palenie papierosów na udar zapadają coraz młodsi ludzie. Afazja stanowi częste zjawisko społeczne i z powodu następstw związanych z dalszym funkcjonowaniem chorego oraz członków rodziny – staje się ważnym problem.

ZABURZENIA LOGOPEDYCZNE

Konsekwencją uszkodzeń mózgu są również inne zaburzenia języka, mowy i komunikacji, do których należą:

Dyzartria związana z zaburzeniami oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnymi powstałymi w wyniku uszkodzenia układu nerwowego, głównie obwodowego układu nerwowego, nerwów czaszkowo-mózgowych, w szczególności tych, które odpowiadają za mowę: V nerwu trójdzielnego, VII nerwu twarzowego, IX nerwu językowo-gardłowego, X nerwu błędnego, XII nerwu podjęzykowego. Przy dyzartrii często współwystępuje dysfagia – zaburzenia połykania.

Pragnozja – powstaje przy uszkodzeniu „niejęzykowej” (u osób praworęcznych zwykle prawej) półkuli mózgu i objawia się nieprawidłowościami w zachowaniach językowych i komunikacyjnych. Pragnozja bywa również określana jako „nieafatyczne zaburzenia mowy”. Techniki neuroobrazowe dowiodły, że obie półkule zaangażowane są w językowe przetwarzanie informacji, każda w specyficzny dla siebie sposób. Podległa półkula mózgu odpowiada przede wszystkim za analizę pragmatycznych aspektów wypowiedzi. Zaburzenia kompetencji komunikacyjnej u osób z pragnozją powodują niezdolność do formułowania komunikatów adekwatnych do sytuacji, osoby oraz pragmatycznych funkcji przekazu. U tych pacjentów często występują zaburzenia wzrokowo-przestrzenne, kontroli emocji oraz objawy anozognozji (zaprzeczania swojej  niepełnosprawności) i anozodiaforii (stany podwyższonego nastroju i/lub objawy obojętności).

Zespół psychoorganiczny czołowy to stan, w którym u chorego wskutek organicznego uszkodzenia mózgu dochodzi do trwałych zaburzeń psychicznych ujawniających się w sferze behawioralnej, społeczno-emocjonalnej, poznawczej i komunikacyjnej. W obrazie zespołu psychoorganicznego czołowego wyróżnia się kilka kategorii objawów, m.in: problemy z rozpoczynaniem lub zaprzestawaniem działania, niedostatek świadomości, zaburzenia myślenia abstrakcyjnego, problemy z samoregulacją zachowań społecznych (impulsywność, nerwowość, zachowania agresywne, brak zahamowań, płytkość afektu), zakłócona samoświadomość społeczna (nieadekwatność zachowania w stosunku do innych osób, niemożność przewidywania zachowań innych oraz adekwatnego zaplanowania własnych) i inne. Płaty czołowe regulują i organizują czynności celowe, a także kontrolują złożone zachowania, w tym zachowania językowe.  Mogą się one ujawniać, m.in. jako: wzmożenie ekspresji słownej (wielomówność, szybkie tempo mówienia), brak logicznej organizacji tekstu, dygresyjność, konfabulacje, mieszanie różnych wątków.

Zaburzenia w funkcjonowaniu językowo-komunikacyjno-poznawczym człowieka wiążą się również z pojęciem neurodegeneracji – postępującym i nieodwracalnym procesem zwyrodnienia komórek nerwowych, w wyniku którego dochodzi do narastających zaburzeń w funkcjonowaniu człowieka. Do najczęstszych chorób neurodegeneracyjnych należą: choroby Alzheimera i Parkinsona. W związku z zaburzeniami w sferze pamięci, języka, emocji i zachowań diagnozuje się otępienie a w przypadku izolowanych, specyficznych i narastających zaburzeń językowych – afazję pierwotnie postępującą. Udział w terapiach logopedyczno-psychologicznych, przynależność do grup społecznych i zaangażowanie w grupowe treningi językowe nie przyniesie poprawy w funkcjonowaniu człowieka (proces zwyrodnieniowy komórek jest nieodwracalny), ale może znacznie przyczynić się do wydłużenia jego dobrostanu.